Tuổi Mụ (Kazoedoshi): Cách Tính Tuổi Truyền Thống của Nhật Bản
Tìm hiểu về kazoedoshi - cách tính tuổi truyền thống của Nhật Bản, khác biệt với tuổi thật, và khi nào nó vẫn được sử dụng ngày nay.
Tuổi Mụ (Kazoedoshi) là gì?
Kazoedoshi (数え年, かぞえどし, kazoedoshi) là cách tính tuổi truyền thống của Nhật Bản (và nhiều nước Đông Á khác). Trong hệ thống này:
Quy tắc cơ bản
- Bạn được tính là 1 tuổi ngay khi sinh ra
- Bạn tăng 1 tuổi vào mỗi đầu năm mới (không phải sinh nhật)
- Công thức: Tuổi mụ = Năm hiện tại − Năm sinh + 1
So Sánh Tuổi Mụ và Tuổi Thật
| Khía cạnh | Tuổi Mụ (Kazoedoshi) | Tuổi Thật (Mannenrei) |
|---|---|---|
| Khi sinh | 1 tuổi | 0 tuổi |
| Tăng tuổi | Đầu năm mới | Ngày sinh nhật |
| Công thức | Năm nay − Năm sinh + 1 | Tuổi theo ngày sinh |
| Sử dụng | Truyền thống, nghi lễ | Chính thức, hàng ngày |
Ví Dụ Cụ Thể
Người sinh ngày 15/6/1990
Vào ngày 1/1/2024:
- Tuổi thật: 33 tuổi (chưa qua sinh nhật 2024)
- Tuổi mụ: 2024 − 1990 + 1 = 35 tuổi
Vào ngày 15/6/2024 (sinh nhật):
- Tuổi thật: 34 tuổi
- Tuổi mụ: vẫn 35 tuổi (không đổi đến năm sau)
Vào ngày 1/1/2025:
- Tuổi thật: 34 tuổi (chưa qua sinh nhật 2025)
- Tuổi mụ: 2025 − 1990 + 1 = 36 tuổi
Tại Sao Có Sự Khác Biệt?
Lý do lịch sử
-
Quan niệm về sự sống: Trong văn hóa Đông Á truyền thống, thời gian trong bụng mẹ cũng được tính là một phần của cuộc sống
-
Năm mới là thời điểm quan trọng: Mọi người cùng “lớn lên” vào dịp đầu năm, tạo sự đồng nhất trong cộng đồng
-
Đơn giản hóa tính toán: Không cần nhớ ngày sinh cụ thể, chỉ cần biết năm sinh
Sự khác biệt tối đa
Tuổi mụ có thể nhiều hơn tuổi thật đến 2 tuổi, đặc biệt với người sinh cuối năm:
Người sinh ngày 31/12/2000:
Vào ngày 1/1/2001:
- Tuổi thật: 1 ngày tuổi
- Tuổi mụ: 2001 − 2000 + 1 = 2 tuổi!
Khi Nào Tuổi Mụ Vẫn Được Sử Dụng?
Mặc dù Nhật Bản chính thức sử dụng tuổi thật từ năm 1950, tuổi mụ vẫn được dùng trong:
1. Yakudoshi (厄年) - Tuổi Xui
Yakudoshi luôn được tính theo tuổi mụ:
- Nam: 25, 42, 61 tuổi (mụ)
- Nữ: 19, 33, 37, 61 tuổi (mụ)
2. Lễ Mừng Thọ
Các lễ mừng thọ truyền thống như Kanreki (60 tuổi), Koki (70 tuổi) thường tính theo tuổi mụ, mặc dù nhiều gia đình hiện đại đã chuyển sang tuổi thật.
3. Shichi-Go-San (七五三)
Lễ 7-5-3 cho trẻ em truyền thống tính theo tuổi mụ:
- 3 tuổi (mụ): cả bé trai và bé gái
- 5 tuổi (mụ): bé trai
- 7 tuổi (mụ): bé gái
4. Một số nghi lễ tôn giáo
Các đền thờ Thần đạo và chùa Phật giáo vẫn có thể sử dụng tuổi mụ trong một số nghi lễ.
Cách Tính Nhanh
Bảng chuyển đổi nhanh
| Sinh nhật trong năm | Chênh lệch với tuổi thật |
|---|---|
| Sinh nhật đã qua | Tuổi mụ = Tuổi thật + 1 |
| Sinh nhật chưa đến | Tuổi mụ = Tuổi thật + 2 |
Ví dụ (giả sử hôm nay là 15/6)
- Sinh 1/3: Tuổi mụ = Tuổi thật + 1
- Sinh 1/9: Tuổi mụ = Tuổi thật + 2
So Sánh với Việt Nam
Điểm tương đồng
- Việt Nam cũng có khái niệm “tuổi ta” (tuổi âm lịch) tương tự tuổi mụ
- Cả hai đều tính 1 tuổi khi sinh và tăng tuổi vào đầu năm mới
Điểm khác biệt
- Việt Nam thường dùng năm mới âm lịch (Tết Nguyên Đán)
- Nhật Bản hiện dùng năm mới dương lịch (1/1) cho tuổi mụ
Câu Hỏi Thường Gặp
Tại sao Nhật Bản không bỏ hoàn toàn tuổi mụ?
Tuổi mụ gắn liền với nhiều phong tục truyền thống đã tồn tại hàng trăm năm. Việc thay đổi sẽ làm mất đi ý nghĩa văn hóa của nhiều nghi lễ quan trọng như yakudoshi và lễ mừng thọ.
Khi điền biểu mẫu chính thức, dùng tuổi nào?
Luôn dùng tuổi thật cho các biểu mẫu chính thức, giấy tờ pháp lý, hồ sơ y tế, v.v. Tuổi mụ chỉ dùng trong ngữ cảnh truyền thống và tôn giáo.
Hàn Quốc có dùng tuổi mụ không?
Có! Hàn Quốc cũng có hệ thống tuổi mụ gọi là “tuổi Hàn Quốc” (한국 나이), và thậm chí còn phổ biến hơn trong cuộc sống hàng ngày so với Nhật Bản. Tuy nhiên, Hàn Quốc đã chính thức chuyển sang tuổi quốc tế từ tháng 6/2023.
Bảng Thuật Ngữ
| Thuật ngữ | Kanji | Kana | Romaji | Nghĩa |
|---|---|---|---|---|
| Tuổi mụ | 数え年 | かぞえどし | kazoedoshi | Tuổi tính truyền thống |
| Tuổi thật | 満年齢 | まんねんれい | mannenrei | Tuổi theo ngày sinh |
| Năm sinh | 生年 | せいねん | seinen | Năm được sinh ra |
| Năm mới | 新年 | しんねん | shinnen | Năm mới |
Trang Liên Quan
- Yakudoshi (Tuổi Xui) — Sử dụng tuổi mụ để xác định
- Lễ Mừng Thọ — Truyền thống tính theo tuổi mụ
- Shichi-Go-San — Lễ 7-5-3 cho trẻ em
- Máy Tính Tuổi — Tính cả tuổi thật và tuổi mụ